حج در همان سال استطاعت بر او واجب شده است . مسأله 16 - هرگاه در راه حج دشمنى باشد كه دفع او جز به پرداخت مال زياد ممكن نباشد ، پرداخت مال واجب نيست و وجوب حج ساقط خواهد شد . مسأله 17 - هرگاه راه حج منحصر به دريا باشد ، وجوب حج ساقط نخواهد شد مگر در صورت ترس از غرق يا بيمارى ، و چنانچه با ترس از اين چيزها حج نمود ، بنابر اظهر حجّش صحيح خواهد بود . سوم زاد و راحله است و معنى زاد داشتن توشهء راه است كه آنچه در سفر محتاج است داشته باشد ، يا پولى داشته باشد كه توشه خود را تهيه نمايد ، و معنى راحله ، داشتن وسيلهء سوارى كه بدان وسيله برود و برگردد و لازم است زاد و راحله لائق به حال شخص باشد . مسأله 18 - داشتن راحله ، يا وسيلهء سوارى مختص به صورت احتياج نيست ، بلكه مطلقاً شرط است هر چند محتاجش نباشد ، مانند اينكه بدون مشقّت ، قدرت پيادهروى داشته باشد ، و پيادهروى هم منافى شرف و آبرويش نباشد . مسأله 19 - ميزان و معيار در زاد و راحله وجود فعلى